Chyba z 2003

Pomysł zderzenia cywilizacji nie byłby tak interesujący gdyby nie fakt, że w istocie zderzenie to przebiega wewnątrz każdego z nas. Można się zastanawiać, co jest takiego bulwersującego w kulturze Zachodu, że sprzeciw wobec niej zyskuje tak masowe poparcie?

Powiedzmy sobie w duchu: czy zupełnie tego sprzeciwu nie rozumiemy? Istotną częścią mitu Ameryki jest wizja człowieka samowystarczalnego, niezależnego duchowo, umiejącego sprostać każdej sytuacji. Ta wizja przenosi się na politykę i na działania państwowe. Dzisiejsze stosunki międzynarodowe bywają porównywane z relacjami między ludźmi w dawnych wiekach. W tym kontekście mówi się o mentalności szeryfa. Wiemy że wizja porządkowania świata przy pomocy bombowców jest naiwna. Z drugiej strony, gdyby nie siła militarna USA, gdzie byłaby dziś Europa? Cieszymy się, że dziś siła jest po naszej stronie.

Między postawą człowieka uzbrojonego i bezbronnego istnieje rozdarcie, podobne do różnicy między biednym i bogatym. To najstarsze różnice świata: podział na silnych i słabych. Silny może popierać bombardowania lub być przeciw. Słaby może tylko nienawidzić. Polska jest krajem o bogatej historii najnowszej. Kiedy przeszliśmy tę granicę? Czy pamiętamy nas samych sprzed lat? To naszym udziałem była wściekłość i rezygnacja, ucieczka w marzenia lub na Zachód. Spotykaliśmy tam ludzi bogatych i nieświadomych, którzy wydawali się nam tępi i zadufani w sobie. Zazdrościliśmy im tego braku zainteresowania polityką, historią, sąsiednimi krajami czy Bogiem. Nie były to dla nich sprawy życiowej wagi. O ileż bardziej naturalne od kontaktów z nimi były nasze rodaków rozmowy. Co to jest bezsilność, wiedzieliśmy wszyscy.

To, co dziś wydaje się nam surrealistycznym snem, istnieje nadal - tylko że dotyczy innych ludzi. Czyimś udziałem są bombardowania, rozstrzeliwania, głód i obozy pracy. Za drutami i wśród kul ludzie nienawidzą, modlą się, marzą, cierpią i giną, szukając ocalenia. Nic o nich nie wiemy. Miliony innych żyje w milczeniu, bojąc się losu tamtych, wierząc w los. Godzą się na to co mają - jak my kiedyś, zupełnie jak my.